Bệnh đạo ôn có thể xuất hiện từ giai đoạn mạ, đẻ nhánh đến làm đòng và trổ. Khi gặp giống nhiễm cùng điều kiện thời tiết thuận lợi, bệnh phát triển nhanh, làm cháy lá, gãy cổ bông và giảm năng suất.
Tác nhân gây bệnh đạo ôn trên lúa là do loài nấm Pyricularia oryzae (tên khoa học khác là Pyricularia grisea, giai đoạn hữu tính là Magnaporthe oryzae).
Dấu hiệu nhận biết nhanh
- Trên lá xuất hiện vết bệnh hình thoi hoặc hình mắt én, hai đầu nhọn, tâm trắng xám và viền nâu đỏ hoặc nâu sẫm.
- Khi bệnh nặng, nhiều vết liên kết làm từng mảng lá bị cháy.
- Bệnh còn có thể xuất hiện ở cổ lá, đốt thân và cổ bông.
- Nếu cổ bông bị nhiễm sớm, bông có thể bạc trắng, hạt lép và dễ gãy.
Bà con có thể xem thêm cách phân biệt đạo ôn lá và đốm nâu, đồng thời theo dõi hướng dẫn về đạo ôn cổ bông trước giai đoạn lúa trổ.
Điều kiện khiến bệnh phát triển mạnh
- Trời nhiều mây, ít nắng, mưa dầm hoặc mưa phùn kéo dài.
- Sương nhiều làm lá ướt lâu, nhiệt độ tương đối mát.
- Ruộng thiếu nước hoặc cây bị stress.
- Gieo sạ quá dày, tán lá rậm rạp.
- Bón thừa đạm hoặc bón đạm không cân đối.
Vì sao bón thừa đạm làm bệnh nặng hơn?
Bón quá nhiều đạm làm lá lúa mềm, xanh rậm và dễ bị nấm xâm nhiễm. Tán lá dày còn giữ ẩm lâu, tạo điều kiện để bào tử nấm nảy mầm và phát tán.
Khi ruộng đang xanh tốt bất thường và bệnh có dấu hiệu tăng, Bà con không nên tiếp tục thúc đạm theo thói quen. Cần quan sát màu lá, mật độ ruộng và giai đoạn sinh trưởng trước khi điều chỉnh phân bón.
Năm nguyên tắc quản lý bệnh đạo ôn
1. Chọn giống phù hợp
Ưu tiên giống có khả năng chống chịu phù hợp với địa phương. Không nên phụ thuộc lâu dài vào một giống vì khả năng gây bệnh của nấm có thể thay đổi.
2. Gieo sạ với mật độ hợp lý
Gieo sạ vừa phải giúp ruộng thông thoáng, lá nhanh khô sau mưa hoặc sương và thuận lợi cho việc thăm đồng.
3. Bón phân cân đối
- Không bón tập trung quá nhiều đạm trong một lần.
- Quan sát màu lá và sức sinh trưởng trước khi bón thúc.
- Tạm ngưng bón đạm khi ruộng quá xanh và bệnh đang tăng.
- Cân đối các chất dinh dưỡng theo điều kiện đất và khuyến cáo tại địa phương.
4. Quản lý nước hợp lý
Tránh để ruộng khô hạn kéo dài làm cây suy yếu. Hạn chế đưa nước từ ruộng đang nhiễm bệnh sang ruộng khỏe.
5. Thăm đồng thường xuyên
Bà con cần kiểm tra ruộng từ giai đoạn mạ, đẻ nhánh, làm đòng đến trước và trong khi trổ. Chú ý những chỗ sạ dày, xanh tốt không đều và các vùng vừa trải qua nhiều ngày mưa, âm u hoặc sương dày.
Khi vừa phát hiện bệnh, Bà con nên làm gì?
- Quan sát kỹ hình dạng vết bệnh để tránh nhầm với đốm nâu.
- Kiểm tra nhiều vị trí trong ruộng, không chỉ xem ở bờ.
- Tạm ngưng bón đạm nếu ruộng đang quá xanh tốt.
- Duy trì nước hợp lý, tránh để cây bị khô hạn.
- Theo dõi thời tiết và sự xuất hiện của vết bệnh mới.
- Xác định đúng giai đoạn sinh trưởng của lúa.
- Nếu bệnh lan nhanh hoặc chưa xác định chắc chắn, liên hệ ngay Bác Sĩ Cây Trồng để được tư vấn.
Có nên phun thuốc ngay không?
Không nên tự động phun thuốc chỉ vì thấy vài vết bệnh. Bà con cần xác định đúng bệnh, giai đoạn sinh trưởng và nguy cơ lây lan. Nếu cần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, chỉ dùng sản phẩm được đăng ký tại Việt Nam và tuân thủ nhãn về liều lượng, lượng nước, số lần xử lý, thời gian cách ly và trang bị bảo hộ.
Không tự ý tăng liều hoặc pha trộn nhiều loại thuốc. Việc xử lý đạo ôn lá ở đầu vụ không đồng nghĩa ruộng đã được bảo vệ đến giai đoạn trổ; Bà con vẫn phải tiếp tục theo dõi nguy cơ đạo ôn cổ bông.
Những sai lầm thường gặp
- Tiếp tục bón đạm khi ruộng đã xanh rậm và bệnh đang tăng.
- Chỉ quan sát từ bờ ruộng.
- Nhầm đạo ôn lá với đốm nâu.
- Gieo sạ dày nhưng không điều chỉnh lượng phân.
- Chỉ chú ý đạo ôn lá mà bỏ qua đạo ôn cổ bông.
- Tăng liều, pha trộn nhiều thuốc hoặc chỉ dựa vào thuốc.
Kết luận
Quản lý bệnh đạo ôn hiệu quả cần kết hợp giống phù hợp, mật độ sạ vừa phải, bón phân cân đối, quản lý nước và thăm đồng thường xuyên. Phát hiện sớm và xử lý đúng thời điểm giúp Bà con hạn chế cháy lá, bạc bông và thiệt hại năng suất.