TIP NHANH CHO BÀ CON: Sau thu hoạch, bà con nên phát gốc rạ, cho nước vào tạo đủ ẩm rồi xử lý Trichoderma đúng cách để rơm rạ có thời gian phân hủy trước khi sạ. Đừng đợi lúa bị đen rễ, chậm lớn mới tìm cách xử lý.
Ngộ độc hữu cơ do rơm rạ thường gặp ở đầu vụ, nhất là khi hai vụ lúa cách nhau quá ngắn. Sau thu hoạch, gốc rạ và rơm còn nhiều; nếu làm đất, gieo sạ khi chúng chưa phân hủy đủ, rơm rạ bị vùi trong đất ngập nước có thể phân hủy thiếu oxy. Môi trường quanh rễ trở nên bất lợi, rễ lúa phát triển kém, có thể bị đen và cây chậm lớn.
Khi lúa đã bị nặng, bà con phải tốn thêm công và chi phí để phục hồi bộ rễ mà cây vẫn có thể phát triển chậm. Theo kinh nghiệm của tôi, nên xử lý rơm rạ từ trước khi gieo sạ.
Vì sao phải xử lý rơm rạ trước khi sạ?
Rơm rạ phân hủy tốt sẽ góp chất hữu cơ và hoàn trả một phần dinh dưỡng cho đất. Vấn đề nằm ở lượng rơm rạ lớn, thời gian giữa hai vụ ngắn và điều kiện phân hủy không thuận lợi. Mục tiêu là cho rơm rạ có đủ thời gian phân hủy trước khi bộ rễ lúa non phát triển mạnh.
Bà con có thể dùng chế phẩm vi sinh phân hủy rơm rạ, trong đó có sản phẩm chứa Trichoderma. Chế phẩm tốt vẫn cần đi cùng điều kiện ruộng phù hợp; phun xong rồi sạ ngay không có nghĩa là đã hết nguy cơ ngộ độc.
Cách tôi xử lý gốc rạ bằng Trichoderma
1. Phát gốc rạ sau thu hoạch
Sau khi thu hoạch, nếu điều kiện cho phép, bà con phát gốc rạ để rơm rạ dễ tiếp xúc với nước, đất và vi sinh vật hơn.
2. Cho nước vào tạo đủ ẩm
Sau khi phát gốc rạ, cho nước vào ruộng để rơm rạ thấm nước, mềm ra. Không cần giữ nước ngập sâu kéo dài: rơm rạ bị ngâm và vùi trong điều kiện thiếu oxy có thể làm tăng nguy cơ ngộ độc cho vụ sau.
3. Chọn thời điểm xử lý chế phẩm
Theo kinh nghiệm của tôi, sau khi phát gốc rạ và cho nước vào, có thể để vài ngày cho rơm rạ thấm nước rồi mới xử lý Trichoderma. Đây là cách làm thực tế, không có nghĩa nấm hoàn toàn không phân hủy được rơm rạ còn tươi. Thời gian chờ và hiệu quả phụ thuộc lượng rơm rạ, độ ẩm, điều kiện ruộng và loại chế phẩm.
4. Ưu tiên chiều mát hoặc chiều tối
Tôi thường xử lý vào chiều mát hoặc chiều tối, tránh phun giữa lúc nắng gắt. Đây là kinh nghiệm để hạn chế chế phẩm vừa phun phải chịu nắng nóng và ánh sáng mạnh; không nên hiểu rằng cứ phun buổi sáng là nấm sẽ chết hết.
5. Làm đúng hướng dẫn trên bao bì
Mỗi sản phẩm có mật số, dạng chế phẩm và liều dùng khác nhau. Bà con đọc kỹ hướng dẫn trên bao bì, dùng đúng liều và lưu ý khi sử dụng gần thời điểm phun thuốc có thể ảnh hưởng đến nấm có lợi. Chừa đủ thời gian cho rơm rạ phân hủy rồi mới làm đất, gieo sạ; không có một mốc ngày cố định phù hợp mọi ruộng.
Nhận biết và kiểm tra khi lúa đã chậm lớn, đen rễ
Lúa mới sạ có thể ra rễ kém, rễ chuyển nâu đen và cây chậm phát triển ở ruộng có nhiều rơm rạ chưa hoai. Tuy nhiên, đen rễ không đủ để kết luận chắc chắn là ngộ độc hữu cơ. Bà con cần xem lại thời gian vùi rơm rạ, tình trạng nước, mùi đất và những nguyên nhân khác có thể gây hại rễ. Nếu ruộng đã bị ảnh hưởng, nên kiểm tra thực tế trước khi dùng thêm sản phẩm phục hồi.
Điều bà con cần nhớ
Thu hoạch → phát gốc rạ → cho nước vào tạo đủ ẩm → xử lý chế phẩm theo bao bì → dành thời gian cho rơm rạ phân hủy → làm đất và gieo sạ.
Xử lý từ đầu vụ có thể giúp giảm nguy cơ ngộ độc hữu cơ, đồng thời tận dụng rơm rạ làm nguồn hữu cơ cho đất. Hiệu quả còn tùy điều kiện từng ruộng; Trichoderma không thay thế cho việc quản lý nước và thời gian giữa hai vụ.
Tài liệu tham khảo: Nghiên cứu xử lý rơm rạ tại Cái Bè, Tiền Giang – Tạp chí Khoa học Đại học Cần Thơ; IRRI Rice Today: Trichoderma và phân hủy rơm rạ.