Kỹ thuật trồng dưa leo gồm các bước chọn thời vụ, chuẩn bị đất, xử lý hạt giống, bón phân và chăm sóc. Thực hiện tốt từng khâu giúp cây sinh trưởng khỏe, phát triển bộ rễ và nuôi trái thuận lợi.
1. Thời vụ trồng dưa leo
Dưa leo thích hợp với vùng nhiệt đới, nhiệt độ ban ngày khoảng 22–30°C. Ở các tỉnh miền Nam và miền Trung có thể bố trí trồng quanh năm tùy giống, nguồn nước và điều kiện khí hậu địa phương.
- Vụ Xuân Hè (tháng 1, 2, 3): Thời tiết thường ít mưa, nhiệt độ cao. Cần tưới đủ nước để cây sinh trưởng tốt; khô hạn và các điều kiện bất lợi có thể làm trái bị đắng do cucurbitacin.
- Vụ Hè Thu (tháng 4, 5, 6): Có thể giảm công tưới khi có mưa phù hợp. Chủ động thoát nước và theo dõi sâu bệnh theo tình hình thực tế.
- Vụ Thu Đông (tháng 7, 8, 9): Ở nơi mưa nhiều, cây có thể đậu trái kém và dễ phát sinh bệnh đốm phấn, sương mai.
- Vụ Đông Xuân (tháng 10, 11, 12): Theo lịch tham khảo của vùng trồng, chú ý bọ trĩ, sâu vẽ bùa và bệnh đốm phấn; điều chỉnh việc tưới, thoát nước theo lượng mưa thực tế.
2. Đất trồng và mật độ dưa leo
Dưa leo có bộ rễ nhạy cảm với hạn, úng và nồng độ phân cao. Ưu tiên đất cát pha, đất thịt nhẹ, thoát nước tốt, giàu chất hữu cơ; khoảng pH tham khảo 6,5–7,5.
Bón vôi khoảng 300–500 kg/ha theo điều kiện đất. Với đất pH dưới 5, xác định lượng vôi phù hợp để cải thiện độ chua. Sau bón vôi khoảng 10–15 ngày, tiến hành bón lót, lên luống và phủ màng nông nghiệp để giữ ẩm, hạn chế cỏ dại.
Cày sâu, bừa kỹ cho đất tơi xốp, làm sạch cỏ. Ưu tiên đất vụ trước không trồng cây họ bầu bí (Cucurbitaceae). Mùa mưa cần lên luống cao 25–30 cm, có rãnh thoát nước tốt.
- Khoảng cách giữa các hàng đôi: 1,5–1,8 m.
- Khoảng cách cây: 0,3–0,4 m.
- Mật độ tham khảo: 3.200–3.600 cây/1.000 m², bố trí theo kiểu hàng đôi và giống sử dụng.
3. Xử lý hạt giống và gieo hạt
Lượng hạt giống tham khảo cho 1.000 m² là 80–100 g. Có thể gieo hạt khô hoặc ngâm nước ấm theo hướng dẫn của giống. Cách pha trong quy trình là 2 phần nước sôi + 3 phần nước lạnh, ngâm 1–2 giờ, sau đó rửa sạch, để ráo và gieo. Với hạt đã xử lý hoặc bao hạt, làm theo hướng dẫn trên bao bì.
Gieo vào bầu hoặc khay ươm
- Dùng khay ươm hoặc túi bầu khoảng 7 × 10 cm, có lỗ thoát nước.
- Chọn vườn ươm thông thoáng, đủ ánh sáng, có mái che phù hợp.
- Gieo 1 hạt/ô khay hoặc túi bầu, phủ một lớp đất mỏng và tưới giữ ẩm.
- Khi cây có 1–2 lá thật, thường khoảng 5–7 ngày sau gieo tùy điều kiện, có thể đem trồng. Giữ bầu nguyên vẹn, hạn chế làm tổn thương rễ.
Gieo thẳng ngoài đồng
Gieo trực tiếp giúp giảm công làm bầu và chuyển cây, cây không bị xáo trộn rễ do cấy. Tuy nhiên, việc quản lý trên diện tích rộng khó hơn khi gặp mưa hoặc sâu bệnh.
Chuẩn bị đất gieo tốt, kiểm soát côn trùng hại cây con. Trộn đều phân chuồng hoai mục với đất ở hốc gieo, tránh để hạt tiếp xúc trực tiếp với phân đậm đặc.
Sau gieo 5–6 ngày, kiểm tra và trồng dặm để bảo đảm mật độ. Nên chuẩn bị cây bầu dự phòng khoảng 3%.
4. Bón phân cho dưa leo
Loại phân và lượng bón tùy chân đất, điều kiện thổ nhưỡng từng vùng. Bảng dưới là công thức tham khảo tại miền Trung cho 1.000 m² đất trồng.
| Loại phân | Đơn vị | Tổng lượng | Bón lót | Tưới dặm | Thúc lần 1 | Thúc lần 2 | Thúc lần 3 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Phân hữu cơ hoai mục | m³ | 2–3 | 2–3 | – | – | – | – |
| DAP | kg | 27 | 20 | 1 | 6 | – | – |
| NPK 20–20–15 | kg | 75–80 | – | – | 35 | 30 | 10–15 |
| Urê | kg | 10 | – | – | 3 | 4 | 3 |
| KCl | kg | 20 | – | – | 9 | 11 | – |
| Phân lân | kg | 30–50 | 30–50 | – | – | – | – |
Bón lót và tưới dặm
- Bón lót: Trước trồng 1–2 ngày, bón phân hữu cơ, phân lân và 20 kg DAP/1.000 m² theo bảng.
- Tưới dặm: Khoảng 7 ngày sau gieo, pha loãng 1 kg DAP với 450–500 lít nước cho diện tích theo quy trình; tưới trên đất đủ ẩm, tránh làm tổn thương cây con.
Ba lần bón thúc
- Lần 1, sau gieo 15–20 ngày: Khi cây có khoảng 5–6 lá thật, bón quanh gốc, cách gốc 15–20 cm, kết hợp xới vun.
- Lần 2, sau gieo 30–35 ngày: Bón giữa hai gốc, kết hợp vun cao và kiểm tra, gia cố giàn.
- Lần 3, sau gieo 45–50 ngày: Sau đợt thu trái đầu, hòa phân với nước tưới giữa luống hoặc rắc giữa luống rồi tưới thấm vào chiều mát. Theo lịch trong quy trình, thu đợt tiếp theo sau bón thúc ít nhất 7 ngày.
5. Chăm sóc dưa leo
Tưới nước
Lượng nước và số lần tưới phụ thuộc độ ẩm đất, thời tiết và giai đoạn cây. Mùa nắng có thể tưới 2 lần/ngày vào sáng và chiều mát nếu đất cần nước.
Thiếu nước làm cây phát triển kém, khó đậu trái, trái biến dạng và giảm chất lượng. Thừa nước khiến rễ thiếu không khí, lá vàng, giảm năng suất và có thể làm cây chết. Giữ ẩm ổn định đồng thời bảo đảm thoát nước.
Làm giàn và buộc dây
Khi xuất hiện tua cuốn, tiến hành cắm giàn. Có thể làm giàn chữ A, cao 2,5–3 m, cố định chắc chắn. Dùng dây mềm buộc cây theo hình số 8, tránh siết thân; mối buộc đầu tiên cách mặt luống khoảng 35–40 cm.
Xới vun và thăm ruộng
Kết hợp xới vun trong các đợt bón thúc, thao tác nhẹ để hạn chế tổn thương rễ. Theo dõi, chăm sóc và thăm ruộng thường xuyên để phát hiện sâu bệnh, có biện pháp xử lý kịp thời.